Государственный республиканский академический Уйгурский театр
музыкальной комедии им.К.Кужамьярова

«Театр мудириниң роли кабинеттики кресло биләнла чәкләнмәйду»

23 сентября 2021

К.Стансилавскийниң «Театр кийим илиш орнидин башлиниду» дегән қанатлиқ сөзини аңлимиған инсан камдин-кам болса керәк. Мошу ибарә арқисида чоң бир коллективниң, механизм паалийитиниң, һаят җәрияниниң ятқанлиғи ениқ. Әйнә шуниң һәммисигә рәһбәрлик қилидиған шәхс – у театр мудири. Бүгүнки сөһбәтдишимиз Қ.Ғоҗамияров намидики җумһурийəтлик дөлəт академиялик Уйғур музыкилиқ-комедия театри мудириниң хизмитини вақитлиқ атқурғучи, «Ерен еңбегі үшін» медалиниң саһиби, көрнәклик артист Савутҗан Сонуров. 

– Савутҗан Сидиқоғли, сизни гезитханлиримиз намидин 60 яшлиқ тәвәллудиңиз билән сәмимий тәбрикләймиз.
– Рәхмәт.
– Сөһбитимиз алдида сиз һәққидә гезитимизда һәрхил жилларда елан қилинған мақалиларни қарап чиқтим. У йәрләрдә пәқәт иш, иҗадийәт һәққидила сөз болған екән. Шәхсий һаятиңиз, аилиңиз тоғрилиқ мәлуматлар йоқниң орнида. Шанлиқ тәвәллудиңиз һарписида һәммигә тонуш, амма, һаяти намәлум Савутҗан Сонуров һәққидә бираз болсиму тохтилип өтсәк. Әнъәнивий соал: кичик вақтиңизда ким болушни арман қилған?
– Мән Уйғур наһийәсиниң Кичик Дехан йезисида дунияға кәлдим. Дадам Сидиқ аддий жүргүзгүчи, апам Рисаләт өй ишидики аял болған. Аилидә биз тоққуз бала чоң болдуқ. Ата-анимиз һәммимизни яхши тәрбийиләп, қатарға қошти дәп ойлаймән. Бовам Йүсүп сәнъәткә йеқин адәм болған. Шуңлашқа болса керәк мениңму сәнъәткә иштияқим зор еди. Бовам өзи дутар чалатти, дадам ағинә-өңгиләр билән мәшрәпләрдә дап чалидиған. Апам болса,1957-жили сәнъәт ишқивазлири билән Москваға барған екән. Умумән, аилимиздә сәнъәткә алаһидә иштияқ болидиған. Инилиримму равап, дапларни чалиду.  Мәктәптә оқуватқан пәйтимдә бизгә Шапим Һәмраев дегән тонулған тәмбирчи, чақчақчи акимиз музыкидин дәрис берәтти. У, шундақла, мәктивимиздики сәнъәт өмигини башқуратти. Мениң қабилийитимни байқиған болуши керәк, өмәккә чақирди. Шуңлашқа сәнъәттики дәсләпки устазим Шапим Һәмраев дәп һесаплаймән. Сәнъәткә һәқиқий мәнасида муһәббәт бағлишимға, йәни кәлгүсидә сәнъәткар болушимға шу акимиз сәвәпчи болди, десәм хаталашмаймән. Биз мәктәпни тамамлаватқан пәйттә, йәни 1978-жили, Ташкәнттики рәссамчилиқ-театр институтида уйғур бөлүминиң ечилғанлиғи һәққидә хәвәр кәлди. Уни аңлапла рәмәтлик кичик дадам Ибәйдуллам Йүсүпов  өйимизгә келип: «Савутҗан, сениң талантиң бар. Мошу оқушқа тапшурғиниң тоғримекин?» деди. Шуниңдин көп өтмәй, хошна Кәтмән йезисиға театрдин язғучи-драматург, Шайим Шаваев билән исми көпчиликкә тонулған сәнъәткар Алимҗан Тоқаев мошу оқуш орниға яшларни таллаш үчүн кәлди. Бизниң мәлимиздин талантлиқ акимиз Марат  Әйсаров иккимиз бардуқ. Дәсләпки синақтин утуқлуқ өттуқ. Әнди Алмутиға беришимиз керәк. Июнь айлири, мәктәптә дөләт емтиһанлирини тапшуриватимиз техи. Амма, һөҗҗәтләрни Алмутиға апириш лазим. Шу вақитта мәктәп мудири һазирқи ҖУЭМ рәиси Шаһимәрдан Нурумов еди. Шаһимәрдан Үсәйиноғли дәрһал лазим болған барлиқ һөҗҗәтләрни дуруслап, пәйда болған айрим проблемиларни йешишкә ярдәмләшти. Мән шуңлашқа Шаһимәрдан Нурумовни мениң һаят йолумни ачқан йәнә бир устазим дәп һесаплаймән. 
Алмутида Ташкәнттин кәлгән, кейин бизгә дәрис бәргән муәллимлар Рәхим Сайфудинов билән Әсәт Вахапов биздин емтиһан алди. Аримиздин 20 адәмни таллаш керәк.  Конкурсқа 200 дәк адәм қатнаштуқ, йәни бир орунға 10 адәмдин тоғра кәлди. Қисқиси, көп өтмәй емтиһандин утуқлуқ өткәнләр жүк-тақимизни елип, Ташкәнткә кәлдуқ. Институттики емтиһанлардин 19 жигит-қиз сүрүнмәй өттуқ. Шу жили оқушқа чүшүп, уни мувапәққийәтлик тамамлиғанлардин һазир театримизда Пәрһат Давутов, Әзиз Искәндәров, Ғәйрәт Тохтибақиев, Җимиләм Әмәтова, Рашидәм Һәмраева, Саһидәм Мәшрәпова, Гүлбаһар Насирова, Заһидәм Нәсирдиновалар ишләватиду. Уларниң һәммиси бүгүнки күндә хәлқимизниң сөйүмлүк сәнъәткарлири, театримизниң йетәкчи артистлири һесаплиниду.
– Таша жутта, башқа тилда оқуш силәргә йеник болмиса керәк?
– Растини ейтсам, башқисини билмәймән, маңа дәсләп оқуш наһайити қийин болди. Ата-анамдин жирақлашмиған, йезида өскән бала әмәсму өзәм. Һә десила мәлигә кетишни арман қилаттим. У вақитларда йезиға жилиға иккила қетим кәләттуққу. Биринчи курста, һәтта, оқушни ташлаветиш һәққидиму ойлидим. «Мәләмгә берип, машина һайдап болсиму җенимни бақимән» дәп қоюмән ичимдә.  Амма, апам рәмәтлик: «Сән оқумисаң болмайду, қалған қериндашлириңниң оқумиғини йетәр» дәйдиған. У Алмутида емтиһан тапшуридиған пәйтимдә бир һөҗҗитим йәтмәй қалғанда, Чонҗидин елип, өзи йәткүзүп  бәргән еди. Емтиһан болуватқан йәргә калач биләнла кирип кәлгини есимда. Шулар көз алдимға кәлгәндә, һәммә қийинчилиқларға бәрдашлиқ бәрдим. Униңдин ташқири, мениңдин үч яш чоң, жутдишим Пәрһат ака Давутов маңа көп ярдәм қилди, қоллиди. У дайимла : «Савутҗан чидаймиз, оқуймиз, утуққа йетимиз. Мәлигә қайтип барсаң, ата-анаңни йәргә қаритип қойисән» дәйдиған. Шуңа Пәрһат акамни үчинчи устазим дәп қойимән. Шундақла сәнъәткә болған муһәббитим дуч кәлгән қийинчилиқларни йеңишимгә сәвәп болди. 
– Дәсләпки сәһнигә чиққан пәйтиңиз есиңиздиму?
– Мәктәптә сәнъәт өмиги тәркивидә сәһниләргә чиқип жүрдим. Кейин институтни тамамлаш һарписида дипломлуқ ишимизда – «Ғунчәм» вә «Қисас» спектакльлирида роль ойнидим. Август ейида оқушни тамамлап, Алмутиға келип, театрға ишқа орунлаштуқ. Октябрьда театр наһийәләргә «Билал Назим» спектакли билән гастрольға меңиши керәк екән. Муһит ака Һезимов шу спектакльда Моллахун қизиқчиниң ролини ойнатти. Бир сәвәпләр билән у гастрольға баралмайдиған болуп қалди. У йеңи ишқа кәлгәнләр арисидин мени таллавалди. Шундақ қилип, кәспий артист сүпитидә театр сәһнисидики  «Билал Назим» спектаклидики Моллахун қизиқчи роли болди. У вақитта Кәрим Закиров, Қурван Абдурасулов, Әхмәт Сопиев, Зинәт Әкбәрова, Рошәнгүл Илахунова вә башқиму даңлиқ актерлар билән сәһнигә чиқишниң өзи бәхит еди. Уларниң алдида  артуқ сөз, артуқ һәрикәт қилиш әсла мүмкин әмәс. Тәртип күчлүк. Дәсләп чоң сәһнигә чиққан пәйтимдики һис-туйғулар һелиму ядимда. Бир тәрәптин хошал болсаң, йәнә бир тәрәптин әйминисән. «Бир йери хата болдимикин, образни өз дәриҗисидә яриталидимму?» дегән әндишиләр көп болди. Һәқиқий сәнъәткарниң һәр қетим сәһнигә чиқиш алдида әйнә шундақ һис-туйғулар илкидә болидиғини ениқ. Амма, сәһнигә чиқип, тамашибинни көргәндә, барлиқ әндишә-тәшвиш унтулуп қалидудә, образға қандақ кирип кәткиниңни сәзмәй қалисән.  
Театрда әйнә шундақ ишимни башлиған пәйтимдә әстә қалғидәк бир қизиқ вақиә йүз бәрди. Сәнъәткар сүпитидә паалийитимни әндила башлап, йеңи аилә қурғинимда, мени һәрбий хизмәткә чақиртти. У вақитта «армиягә бармаймән» дегән сөзни қилишниңму орни йоқ еди. Чақириш кәлдиму, болди, чоқум беришиң керәк. Шуңлашқиму һеч иккиләнмәй, һәрбий сәпкә атландим. Аялим техи әндила дунияға көз ачқан оғлум билән иҗаридики өйдә қалди. Командирлар мениң кәспий артист екәнлигимни билип, Алмутидики Оттура Азия һәрбий округиниң нахша-саз ансамбилиға, ениғариғи хорға нахшичи қилип әвәтти. Шундақ қилип, тәлийимгә яриша, өзәмниң турушлуқ җайимда һәрбий хизмитимни ада қилишқа тоғра кәлди. Һәрбий қәсәмяд қилғандин кейин ансамбль билән Оттура Азиядики һәрбий гарнизонларға гастрольға кәттуқ. Йәнила сәнъәттә жүрүп Вәтән алдидики муқәддәс борчимни өтидим. Қәрәл пүткәндин кейин келишим-шәрт билән шу ансамбльда қелишни қарариға кәлдим. Иш орнимиз – 28- гвардиячи-панфиловчилар истраһәт беғидики Офицерлар өйи. Улар мени шундақла, яш аилә егиси сүпитидә тез арида өй билән тәминләйдиған болди. Пәтир яллап туруватқан адәм үчүн бу яхши пурсәт еди. Бир күни йеңи иш орнумда Зәйнуллам ака Сетәковни учритип қалдим. Сөһбәтара әһвални чүшәндүрдим. Амма, у : «Сән театрға қайтип кәлмисәң болмайду. Сени өзимиз таллап, Ташкәнттә бекар оқуттуқму?» деди. Әтиси театрға бардим. Бир күн ичидила һөҗҗәтләр рәсмийләштүрүлүп, театрға қайта ишқа кирдим. Шу вақитта «Нава» ансамбилида дапчи йоқ екән. Мәзкүр коллектив тәркивидә Түркмәнстанға икки айға гастрольға атландим.  Шу сәпәрләр давамида даңлиқ муқамчи Сәйдәкрәм Төләгәнов муқам ейтишни үгитимән деди. Растимни ейтсам, униңға анчә көңүлләшмидим. Сәвәви, арминим актер болуш еди. Униң үстигә бир күни кәсипдишим Алимҗан ака Әйсаев: «Савутҗан, сән кәспиң бойичә актер, немишкә «Навада» жүрисән?» дәп қалди. Мениң көңлүмдики гәп шу еди. Рәһбәрлик алдиға кирип, драма трупписиға қайтип кәлдим. Издинип-үгинип дегәндәк бара-бара чоң спектакльларда рольлар ойнашқа башлидим. Кейинирәк рәһбәрлик режиссерниң ярдәмчиси қилип сайлиди. Бу йәрдә маңа театримизниң баш режиссери Ялқунжан Шәмиев бу ишниң қир-сирлирини яхши үгәтти. Шуңлашқа Ялқунжан акини төртинчи устазим дәп һесаплаймән. 
– Өзиңиз қандақ рольларни ойниғанни яқтурисиз?
– Мән көпирәк комедиялик рольларни ойнидим. «Тәбәссүмдә» миниатюриларда чиқтим. «Төмүр хотун», «Мәсхириваз», «Анархан», «Аршин мал-алан» вә башқиму спектакльларда комедиялик рольлар ойнидим. Әлвәттә, яш чоңайғансири трагедиялик рольларни иҗра қилишқа башлидим. «Анарханда» – Лозуңбәг, «Идиқутта» – вәзир вә һаказилар. 
– Сәһнидә қайси рольни ойнашни арман қилған?
– Жуқурида ейтқинимдәк, мән асасән комедиялик рольларни иҗра қилдим. Арминим – «Анарханда» Лозунбәгниң обризини яритиш еди. Бир күни режиссер, һели мәрһум Муһит ака Һезимов мени нәқ мошу рольға тәклип қилди. Мән, башта қизиққиним билән, тәклип чүшкәндә, растимни ейтсам, арисалда қалдим. «Муһит ака, мән комедиялик рольларни ойнап үгинип қаптимән. Бу җиддий рольни иҗра қилалаймәнму?» дедим. У иккиләнмәйла, «у рольни ойнаш сениң қолуңдин келиду, әндишә қилма» деди. Шундақ қилип, келишимимни бәрдим. Кейин спектакльни муһакимә қилиш пәйтидә чоң, тәҗрибилик актерлиримиз мениң яратқан образимни жуқури баһалиди. 
– Әнди паалийи-тиңиздики йәнә бир муһим басқуч – театр мудирлиғиға тайинландиңиз. Шу лавазимни тәклип қилғанда қандақ ойда болдиңиз?
– Һаятимдики бу басқучниң өзигә чушлуқ тарихи бар. Мәлумки, 2007-жили театр мудири Мурат Әхмәдиев Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати болуп сайланди. Шуниңға мунасивәтлик мудирлиқ орунға конкурс елан қилинди.Униңға өз кәспи бойичә мол тәҗрибигә егә сәнъәткарлар – Ялқунҗан Шәмиев, Әбәйдуллам Сетәков, Һәбибуллам Сетәков, һели мәрһум Сүнвәр Абдулбақиев, Абдусаттар Турдибақиев вә Адилҗан Жанбақиев қатнашти. Мениң мудир болуш оюмдиму йоқ еди. У вақитта Ермухамет Ертисбаев Мәдәнийәт вә әхбарат министри болидиған. 10-ноябрьда Адилҗан Җанбақиевниң театр мудири болғанлиғи тоғрилиқ буйруқ кәлди. Әлвәттә, һәмкарлиқта биллә ишлидуқ. Бирақ мошу вақитта шәхсән өзәм «театрни нәқ мошу қутлуқ дәргаһта ишлигән адәмниң башқурғини тоғра болидикән» дегән хуласигә кәлдим. Чүнки, чәттин кәлгән адәмгә театрниң «кухнясини» чүшиниш тәс, коллектив билән тил тепишип кетишиму қийин. Раст, Адилҗан тонулған сәнъәткар, композитор. Амма театрниң ички һаятини яхши билмәтти. Мана шундақ шараитта үч жилдин ошуқ вақит ишлидуқ. 
Мени шу вақиттики Мәҗлис депутати Мурат Әхмәдиев чақиртивалди. Парламентта учраштуқ. Узақ сөһбәтләштуқ. Мурат ака маңа: «Театрдики әһвалдин мән яхши хәвәрдар. Театр мениң үчүн ят әмәс, шуңлашқа мән униңға бепәрва қаралмаймән. Мәсилини һәл қилиш лазим. Мән саңа  мудир болушни тәклип қилмақчимән. Әлвәттә, бу мәсилини мән һәл қилмаймән. Бирақ тәвсийә қилиш қолумдин келиду» деди. Күтүлмигән йәрдин ейтилған бу сөзләргә дәсләп һәйран болдим. «Мән бу вәзипиниң һөддисидин чиқалаймәнму? Бу лавазимға мениңдин башқиму лайиқ адәмләр барғу» дедим. У: «Сениң театрда ишләватқиниңғиму нурғун болди. Бу саһаниң қир-сирини яхши билисән. Ишләп кетидиғиниңға ишәнчим камил» деди. Үч айдин ошуқ вақит өткәндин кейин пайтәхткә  чақиртилдим. Министрлигимиздики Мәдәнийәт комитетиниң рәһбири билән учришип, сөһбәтләштуқ. Театрниң әһвали һәққидә ейтип бәрдим. Пайтәхттин келип, ишлирим билән жутқа кәттим. Амма министрликтин мени тайинлаш үчүн театрға кәлгинидин хәвәр тепип, дәрһал Алмутиға қайттим.Мәдәнийәт комитетиниң рәһбири  шу вақитта мениңдин: «Театр коллективи саңа қарши болмамду?» дәп сорап қалди. Мән болсам: «Немишкә қарши чиқиду, өмүр бойи шу йәрдә ишләп келиватимән. Яқ, қарши болмайду» дәп җавап бәрдим. Бирақ, кечичә «Әһвал қандақ болуп кетәр?» дегән әндишидә болуп, түзүккинә ухлалмидим. Әтиси саат он бирдә жиғин башланди. Министрлик вәкили коллектив алдида мениң мудир болуп тайинланғанлиғимни, Адилҗан Җанбақиевниң лавазимдин кәткәнлигини елан қилди. Жиғинда олтарғанларниң һәммиси бир минут сүкүнат ичидә қалди, җим-җит. Қарши пикир ейтқучиларму болди. Буни ейтсақ узун гәп, әлвәттә. Хулләс, министрлик вәкили мени кабинетқа елип кирип, креслоға олтарғузди. Дәсләп коллектив ичидә қаршилиқлар, кейинирәк аммивий әхбарат васитилиридә, башқиму йәрләрдә ваң-чуңлар, әпқачти гәпләр  пәйда болди. Уни һәммимиз яхши билимиз, ядимизда. Хулләс, мундақ ишлар бир ай давамлашти. Әһвални Мурат акиға ейтиведим: «Савутҗан, бир ай чида. Бир айдин кейин һәммә нәрсә орниға чүшиду» деди. Һәқиқәтәнму шундақ болди. Көңлүм хатириҗәм болуп, ишқа киришип кәттим.
– Һелиму ядимизда, мошу жилларда театрға тамашибинларниң келиши кәскин өсти. Буни қандақ қолға кәлтүрдиңлар?
– «Херидариң болмиса зибалиғиң кимгә керәк?» дегән сөз барғу. Театрниң тамашибини болмиса ким үчүн ишләймиз? Биздә илгири абонементлиқ система болидиған. Амма кейинки жилларда у ишлимиди. Биз шу усулни қайта қолға алдуқ. Театр администратори иккимиз Алмута әтрапидики уйғурлар зич яшаватқан барлиқ йезиларни, жутларни арилап чиқтуқ, хәлиқ билән учраштуқ, сөһбәтләштуқ. Тамашибинлар үчүн автобусларни әвәтип, уларниң театрға келип-кетишини тәминләйдиған болдуқ. Қоюлум-концертлар болғанда, театрниң кириш ишигидә туруп, қолумни көксүмгә қоюп, һәрбир тамашибинни иллиқ қарши елип, қайтқинида узитип  қойимән.Униңдин ташқири, иҗадий паалийитимиз җанланди. Илгири һәптисигә икки қетим спектакль яки концерт көрситилсә, әнди һәптисигә бәш қетим қойилидиған болди. Биз тамашибинларни әйнә шундақ җәлип қилдуқ  һәм уларниң көңлидин чиқишқа тириштуқ. Мошу йәрдә шуни тәкитләшни тоғра көрүватимәнки, мудирниң роли кресло биләнла чәклинип қалмайду. У театрдики һәммә ишқа җавапкәр. Һәтта кийим илиш орнидики бир тал илғучниң бар-йоқлиғини билиши шәрт. 2014-жили театр бенасиниң техникилиқ паспортини алдуқ. Шу жили йәнә Мурат Әхмәдиевниң мәслиһити билән театр сәһнисини ремонт қилишниң лайиһәсини тәйярлашқа кириштуқ. Униңға җумһурийәт бюджетидин 32 миллион тәңгә бөлүнди. Лайиһә тәйяр болуп үч жилдин кейин ремонт ишлириға 1,5 миллиард тәңгә аҗритилди. 2015-жили театрға Руслан Тохтахунов мудир болуп сайланди, мән болсам униң мәслиһәтчиси болдум.  Ремонт ишлири башланғанда, бу ишниң һәммиси маңа жүкләнди. Худаға шүкри, бәлгүләнгән вақит ичидә барлиқ ишларни әмәлгә ашуруп үлгәрдуқ. Мана һазир театр сиртиму, ичиму заманға лайиқ болди. Безәш ишлири миллий колоритта. Кәлгәнләрниң һәммиси ишимизға жуқури баһа бериватиду. 
– Һазир театрдики кадр мәсилиси қандақ туриватиду?
– Бу җәһәттин алғанда ишлиримиз көңүлдикидәк болуватиду. Жүргенов намидики Қазақ миллий сәнъәт академиясидә, Чайковский намидики вә Елебеков намидики колледжларда билим алған яшлиримиз келиватиду. Кадр мәсилиси кәскин турмайду, талантлиқ яшлиримиз көп. 
– Һөрмәтлик дәм елишқа чиққан артистларчу? 
– Сәнъәтниң өзигә яриша алаһидиликлири бар. Пенсияға чиққан артистни әтисила иштин чиқармаймиз. Чүнки, спекпактльларда нәқ шулар ойнайдиған рольлар көп. Уларни яшлар билән алмаштурмаймиз. Уларниң саламәтлиги яр бәрсила рольларға тәклип қилимиз, тәҗрибилирини яшларға үгитимиз. Шуңлашқа уларни йерим ставкида болсиму тутуп турушқа тиришимиз. Әгәр улар өзлири «бизниң саламәтлигимиз болмиди, рухсәт бәрсәңләр биз кәтсәк» десә һөрмәт көрситип, дәм елишқа узитип қоюмиз. 
– Театрдики йәнә бир муһим мәсилиләрниң бири – у атақ, унван бериш...
– Дөләт тәрипидин берилидиған атақлар бизниң қолумиздин келидиған иш әмәс. Бирақ,  һәрқандақ атаққа яки башқиму ишларға биз тәвсийә қилимиз. Һәр жили үч-төрт адәмниң намзитини тәвсийә қиливатимиз. Мәсилән,бултур Рисам Мамутов Президент ярлиғини алди. Әлвәттә, министрликниң һәрхил атақлирини, Пәхрий ярлиқлирини еливатқанлар бар. Амма, һәрхил атақ-унванлар, медаль вә орденлар кейинки вақитларда аз бериливатиду. Ахирқи қетим «Қазақстанниң хизмәт көрсәткән әрбаби» атиғини театримизниң сабиқ мудири Руслан Тохтахунов алған. Мениң пикримчә, бизниң артистлиримизниң һәммиси һәрқандақ атақ, орден-медальға мунасип дәп һесаплаймән. Йәнә бир тәкрарлаймән, у бизниң қолумиздики иш әмәс.
– Һазир театр артистлири той-төкүнләрдә хизмәт қилидиғини һечкимгә сир әмәс. Буниңға көз-қаришиңиз қандақ?
– Мәлумки, илгири театр артистлириниң айлиқ мааши аз болидиған. Һазир, худаға шүкри, яхши дәп ейтсақ болиду. Артистлиримиз 100миң тәңгидин жуқури мааш алиду. Амма, бүгүнкидәк қиммәтчилик заманда уму йәтмәйду. Шуңлашқа мән артистларниң той-төкүнләрдә хизмәт қилип, тапавәт тапқиниға қарши әмәс. Уни һәммиси билиду. Бирақ, улар қәйәрдила болмисун, өзлириниң театр артисти екәнлигини унтумаслиғи лазим. Шуниңға мувапиқ болуши һаҗәт. Сиртқи көрүнүши, кийиниши, өзини тутуши, хәлиқ билән муамилә қилиши, қисқиси һәммә җәһәттин жуқури дәриҗидә болуши керәк. Чүнки, уни хәлиқ «театр вәкили» сүпитидә қобул қилиду. Амма, той-төкүн дәп ишни бир чәткә қайрип қойидиғанлар болса, биз ундақларға нисбәтән қәтъий чарә қоллинимиз. Бош вақти болса, мәрһәмәт, қошумчә тапавәт тапса, униңға қаршилиғимиз йоқ.
– Сизни наһайити тәләпчан рәһбәр дәп аңлидуқ, шу растму?
– Әлвәттә, һәрқандақ ишта тәләп күчлүк болмиса, нәтиҗә болмайду. Болупму, театрда тәртип-интизам  күчлүк болуши шәрт. Артистлар һиссиятлар илкидә жүридиған, адәттики хәлиққә охшимайдиған адәмләр. Шуңлашқа уларни чүшиниш лазим һәм башқуруш керәк. Сәл бошап қалсаң, уларниң банә-сәвәплири, ишлири көпийип кетиду. Амма, шәхсән өзәм, дәсләп һәрқандақ хадимниң, мәйли у артист, мәйли у аддий ишчи болсун, ишләш үчүн шараитини яритип берип, униңдин кейин ишни тәләп қилимән. Мәсилән, яғашчиға тахтай кесидиған һәрини бәрмәй туруп, қандақ «ишлә» дәйсән? Артистларму худди шундақ. Һазир театрда һәммә шараит бар. Һәрбир артистниң грим қилиш, кийиниш бөлмилири бар. Мән күндә әтигәнлиги саат сәккиздә ишқа келип, театрни арилап чиқимән, камчилиқларни байқисам, уларни һәл қилиш йоллирини ойлаштуримән. Әнди тәртип-интизамға беқинмай, сәвәпсиз иш ташлайдиған яки ишқа кечикип келиватқанларни җазалаймиз. Униңсиз иш илгири басмайду. Шу вақитларда аваз көтирип сөзләшкә, һәтта, тиллашқа тоғра келиду. Бирақ һечқачан адавәт сақлимаймән. 
– Бийил мәвсүмдә қандақ премьерилар бар?
– Бийиқи  мәвсүмни октябрьниң ахирида ечиш планимиз бар. Төрт муқамни тәйярләватимиз. Йеңи жил алдида  атақлиқ нахшичи Дилназ Әхмәдиеваниң йәккә концерти, шундақла, «Яшлиқ» топиниң концертини қойимиз. Жилдики әнъәнә бойичә, йеңи жиллиқ «Тәбәссүм» болиду. Әнди 2022-жилдин башлап абонементлар бойичә спектакльлар қойилиду. Тәйярлиқни җиддий қиливатимиз. Пурсәттин пайдилинип, тамашибинларни театримизға тәклип қилимән. Келип дәм елип кетиңлар.
– Сәһнини сеғиндиңизму?
– Мән   биринчи новәттә – артист, сәнъәткар. Хизмәт, мәнсәп бүгүн бар әтә йоқ. Уни башқиси билмисиму мән яхши билимән. Сәһнини сеғинимән, әлвәттә. Һазирму режиссерлар рольларни тәклип қилиду. Вақит болсила сәһнигә чиқишқа мән тәйяр. 
– Артист болғиниңизға өкүнмәмсиз?
– Һәргиз өкүнмәймән. Чүнки, мошу өзәм сөйгән мутәхәссислигимдә һаяттин өз орнимни таптим, утуққа йәттим. Қайтидин туғулуп, кәсип таллаш пурсити кәлсә, йәнила мошу сәнъәт йолини таллиған болар едим. Һә мудир болуп сайланғидәк болсам, ишни башқичә елип бараттиммикин. 
– Савутҗан ака, сөһбитимиз давамида йәнила иш тоғрисида көп гәп қилип кетиптимиз. Әнди аилиңиз һәққидә ейтип өтсиңиз.
– Өмүрлүк җүптүм, театрниң йетәкчи актрисилириниң бири – Рашидәм Һәмраева. Иккимиз Ташкәнттә биллә оқудуқ, һаяттиму биллә келиватимиз. Иккимиз бирнәччә спектакльларда баш рольларда сәһнигә чиқтуқ. Бәзиләр «бир өйдә икки сәнъәткарниң болуши қийин әмәсму?» дәп сорайду. Мән мудир болмай турған пәйттә иккимиз сәһнигә биллә чиқаттуқ. Айрим йәрләрдә хаталар орун алса, уларни түзитип, бир-биримизни толуқтуруп жүргән. Мән мудир болуп сайланғанда, маңа қариғанда униңға қийинирақ болди. Сәвәви,  коллектив ичидә жүргәчкә, рәһбәрлик һәққидә айрим йеқимсиз сөз-чөчәкләрни аңлап турди, хапа болди. Гайида һәйранму қалди. Бәзидә өйгә келип: «Немишкиму мудир болғансиз? Рольларни ойнап жүривәрсиңиз болмамду?» дәп кайип кетидиған. Бирақ һәммигә бәрдашлиқ бәрди, мени дайим қоллап турди. «Арқа сәп» пухта болғачқа, мәнму өзәмгә жүкләнгән мәсъулийәтлик вәзипини пухта атқурдим. Икки пәрзәндимиз бар. Һәр иккилиси һаятта орунлирини тапти. Пәрзәнтлиримиз Рустәм билән Дилраба, Розигүл билән Назим бизгә алтә нәврә һәдийә қилди.Һазир шуларниң хошаллиқлиридин бәһирлинип яшаватимиз.
– Пәрзәнтлириңиз сәнъәт йолини таллимидиму?
– Оғлум Рустәмниң қабилийитиму, хаһишиму бар еди. Амма, мән қәтъий қарши болдим. Мән мудир пәйттә баламму бу йәрдә ишлисә, сөз техиму көпийәтти. Әнди нәврәм Имранниң сәнъәткә иштияқи бөләкчә. У һазир 153-мәктәп-гимназиядә сәнъәт өмигигә қатнишиватиду. Тәмбир челишни үгиниватиду. Қошумчә қилсам, балилиримни, нәврилиримни уйғур мәктивидә оқуттим һәм оқутимән. Әгәр нәврилирим сәнъәт йолини таллиса, уларни қолумдин келишичә қоллаймән. Худайим буйриса, улар чоң болуп, театрға ишқа кәлгичә мәнму пенсияға чиқип кетимән.
– Сөһбитиңизгә рәхмәт.
Сөһбәтләшкән Йолдаш МОЛОТОВ.