Государственный республиканский академический Уйгурский театр
музыкальной комедии им.К.Кужамьярова

«Дәттикам»

17 февраля 2022

Йолдаш МОЛОТОВ,
«Уйғур авази»

 Һакимҗан Гулиевниң миниатюра жанрида, иҗадийәт билән шуғуллинип келиватқиниға көп жиллар болди. Униң қәлимигә мәнсүп, заманниң актуал мәсилилирини һәзил арқилиқ көрсәткән миниатюрилири тамашибинлар көңлидин чиқип келиватиду. У әнди драматургиядиму иҗат қилишқа башлиди. Мана өткән шәнбә, йәкшәнбә күнлири Қ.Ғоҗамияров намидики җумһурийәтлик дөләт академиялик Уйғур музыкилиқ-комедия театрида Һакимҗан Гулиевниң қәлимигә мәнсүп «Дәттикам» мелодрамисиниң премьериси болди. 
Мәлумки, һазир җәмийитимиздә қимарвазлиқ, нәшихорлуқ, һарақкәшлик охшаш яман илләтләр мәсилиси җиддий туриду. Болупму яшлар арисида мошу көрүнүшләрниң көпийиши җәмийәткә ховуп туғдурмақта. Һазир қимарвазлиқни психологлар ағриқ сүпитидә қобул қилишни тәклип қилмақта. Қимар оюнлириға берилгән инсан үчүн һаятта оюндин башқа һечнемә қизиқ әмәс. У пәқәт қимар биләнла, өзиниң қандақту-бир «утуғиға» ишинип, шуниңға йетиш үчүнла яшайду. Қимарваз оюн үчүн һәммә нәрсисини беришкә тәйяр болиду. Ақивәттә у шу оюнларға чаңгилидин чиқалмай, ағриқчан болуп қалиду. Мана мошу җиддий мәсилә — «Дәттикам» спектаклиниң асасий мавзулириниң бири. 
 Спектакльниң сюжети бойичә Азат билән Гүлсүм бир-бирини яхши көрүп, чин дилидин сөйүп, аилә қуриду. Амма Азат қимарвазлиққа берилип кетип, ишидин вә бар бисатидин, җәмийәттики һөрмитидин айрилиду. Өзиниң муһәббити Гүлсүмниң һаятиниму бит-чит қилиду. Гүлсүмгә ашиқ болуп қалған хошниси Һакимбай, пурсәттин пайдилинип, уни өзигә аял қилип алмақчи болиду. Амма у Гүлсүмниң өз муһәббитигә вападар, сөйгән яриға садиқ екәнлигини байқиғандин кейин Азат билән Гүлсүмниң биллә болушиға ярдәмлишиду. Һаятниң иссиқ-соғини, талай қийинчилиқлирини бешидин өткүзгән Азат ахири өз хаталиғини чүшиниду. Шундақ қилип, Азат билән Гүлсүм өзлириниң һаятидики қийинчилиқларға, тосалғуларға бәрдашлиқ берип, муһәббитигә вападар, бир-биригә садиқ болуп қалиду. Демәк, чин муһәббәт вә сөйгү болса, бәхитлик яшашқа болидиғанлиғи намайиш қилиниду. Спектакльниң асасий идеясиму, мәхситиму мошуниңдин ибарәт. 
 Мошу йәрдә спектакльда баш рольларни иҗра қилған Шарванәм Сабитова (Гүлсүм) билән Турсунҗан Илиевниң (Азат) актерлиқ маһаритини алаһидә тәкитләп өткән дурус. Уларниң һәрбир һәрикити, сөзи, һиссиятлири тамашибинларни мәһлия қиливалди. Һәр иккилиси өзлири яритиватқан образларниң ички дуниясини, һиссиятлирини толуқ ечип берәлиди дейишкә болиду. Униңдин ташқири Муһидин Варисов (Һашим), Турған Һезимов (Һакимбай), Ялқунҗан Ярмуһәмәтов (курьер), Мәһәмидин Савутов, Шөһрәт Мәмәтов, Ризат Мамутовниң (рэкетирлар) маһаритиму тамашибинлар көңлидин чиқти. Әлвәттә, спектакльниң режиссери, «Мәдениет қайраткері» бәлгүсиниң саһиби Әзизҗан Искәндәровниң спектакль вақиәлигини намайиш қилишта, актерларни таллашта, униң асасий идеясини көрситиштә көп иҗадий издәнгәнлигини байқавелиш тәс әмәс. 
 Жуқурида ейтқинимиздәк, спектакль яхшилиқ билән аяқлишиду, йәни Азат қимарвазлиқтин қутулуп, һаятини қайта башлайду. Униң мошу ағриқтин қутулушиға сөйгән яри Гүлсүм чоң тәсир қилиду. Амма һаятта мошундақ әһваллар аз учришидиғини һәммимизгә мәлум. Көп җәһәттә қимарвазлар өз проблемиси билән өзлири ялғузла қалиду. Нурғуниниң Гүлсүмгә охшиған муһәббити болувәрмәйдиғиниму ениқ. Демәк, бу мәсилә җәмийитимиздә техи җиддий петичә қалмақта. Әйнә шундақ актуал мавзуларни көтиридиған сәһнә әсәрлириниң, роман-повестьларниң көп болғини әвзәлдур.