Государственный республиканский академический Уйгурский театр
музыкальной комедии им.К.Кужамьярова

Уйғур театрида — «Чарбағ»

10 февраля 2022

Йеқинда Қуддус Ғоҗамияров намидики дөләт академиялик Уйғур музыкилиқ-комедия театрида язғучи-драматург Әхмәтҗан Һашириниң «Чарбағ» драмиси қоюлди. Улуқ Вәтән уруши тамамланған жиллири Челәк тәвәсидики Чарбағ йезисиниң аһалиси хошна Маливай, Кейиквай вә Байсейит охшаш йезиларға көчирилиши баян қилинидиған әсәр Әзизҗан Искәндәровниң режиссерлуғида сәһниләштүрүлди. 

Мәшүр САСИҚОВ,
«Уйғур авази»

Әйни заманларда бағлири гүлстан, сайлирида сүзүк сулири еқип, турғунлири паравән яшаватқан Чарбағ йезиси аста-аста гумран болушқа башлиди. Етиз-ериқлири чөл-баяванға айлинип, шумбуядин башқа нәрсә өсмәй қалди. Адәмлири өзара талаш-тартишлар қилип, бири һөкүмәтниң сөзини қилса, йәнә бири униңға қарши чиқти. Партияниң һәрбир сөзини булҗутмай орунлайдиғанлар өзиниң бешини ойлап, чарбағлиқларни имканқәдәр тез арида йезидин көчириветишкә тиришмақта. Амма бу жутта туғулуп өскән, колхоз рәиси Нур бу пикиргә қәтъий қарши туруп, ана жутини ташлап кетишкә алдиримайду. Партком кативи униң бу тәрсалиғини көрүп, «һөкүмәткә, бизниң партиямизгә қарши чиқтиң» дәп әйипләйду. Жутдашлириниң һәммиси амалиниң йоқидин хошна мәһәллиләргә көчүп кәтсиму, Нур ана Чарбағдин ваз кәчмәйду. Бешидин нә-нә күлпәтләрни вә еғирчилиқларни кәчүргән у тәнһадин-тәнһа ана жутида қалиду... 
Мана мошундақ тамашибинда чоңқур тәсират қалдурған тарихий әсәрдә «Чарбағ» дәп атилидиған йезиниң тарихи вә һаятиниң ахириғичә униң ялғуз турғуни болған Нур ана тоғрилиқ баян қилиниду. Униңда баш рольларни иҗра қилған актерлар Заһидәм Нәсирдинова билән  Рашидәм Һәмраеваниң маһаритини тилға алмай мүмкин әмәс. Шундақла актерлардин Ғәйрәт Тохтибақиев (бағвән), Алимҗан Әйсаев (Дәра), Турған Һезимов (мутәхәссис), Дилшат Аманбаев (Икрам), Турсунҗан Илиев (Шавдун), Қудрәт Йүсүпов (Ғопурҗан) вә башқиларниң әсәрниң утуқлуқ чиқишиға өз үлүшини қошқанлиғи бирдин байқилиду.
Әсәрниң тәсирлик вә тамашибинни бирдин өзигә җәлип қилиши үчүн сәһниниң безилишиму муһим роль атқуридиғанлиғи ениқ. Бу җәһәттин рәссамларниң, болупму баш рәссам Гөзәл Мәмәдинованиң әмгигини алаһидә тәкитлигән орунлуқ. Чүнки сәһнә пәрдисиниң ечилиши билән тамашибин бирдинла әсәрниң немә һәққидә болидиғанлиғини сезивалиду. 
Әлвәттә, иш бар йәрдә камчилиқниң болидиғанлиғи ениқ. Бирақ бу қетим залдики тамашибинлар саниниң толиму азлиғи һәммимизни “хәп” дегүзди. Иккинчидин, актерларниң диалогларни өз орнида пайдиланмаслиғи яки алмаштуруп қоюшлири, шундақла өз қәһриманлириниң иш-һәрикити яки мүҗәз-хулқиға үзә қариғанлиғи  ениқ билинип қалди. Буниңдин сирт, уларниң учисидики кийим-кечәкләрниң бәзилири атмиш-йәтмиш жил илгири яшиған адәмләрниңкигә тамамән охшимай, заманивий болуп қалғиниму ечинарлиқ. 
Умумән, әшу бир жиллири әҗдатлиримиз әсирләр бойи яшиған жутниң тарихи тәсвирләнгән Чарбағ йезиси тоғрилиқ әсәр көпчиликни ойға салди. Ана жутиға чәксиз меһир-муһәббәт бағлиған Нур аниниң обризи, әлвәттә, яш әвлатниң роһини, ғурурини ойғитиду. Һә, хәлқимизниң қәлбигә мәшъәл яқидиған  мундақ әсәрләр бизниң бүгүнки заманимизниң яшлириға һавадәк һаҗәт.